BennemaNijs

 

Dit artikel verscheen eerder in de Leeuwarder Courant van dinsdag 13 juli 1982 het stond toen in de rubriek Fries Mozaiek.

Bennema State in Hardegarijp. Het oude huis is weg en vervangen door een modern bejaardencentrum, maar de tuin is gedeeltelijk bewaard gebleven. Oud- burgemeester Bontekoe van Ooststellingerwerf bewaart dierbare herinneringen aan die tuin, want hij is geboren en getogen op het oude Bennema. Er staan volgens hem eiken en beuken die tot de oudste bomen in Friesland moeten worden gerekend en dat is voldoende aanleiding om eens een kijkje te nemen.

Het begint al in de voortuin en dan aan de westkant waar dicht bij de Groningerstraatweg een geweldig zware eik staat. Van die boom is eens op een windstille dag een zware tak afgebroken juist toen mijn ouder er wandelden, herinnert de heer Bontekoe zich. Hoewel dat incident een driekwart eeuw geleden heeft plaatsgevonden, is aan de boom nog wel te zien waar die tak gezeten heeft. De boom is na de bouw van het bejaardencentrum gerestaureerd en staat er goed voor.

*Bontbladige eik

Er heeft in de voortuin ook nog een stokoude beuk gestaan, maar die kwam bij de wegverbreding tenslotte bijna in het trottoir terecht en is gaan kwijnen, zodat hij opgeruimd is. De voortuin is verder helemaal kaal. Er is indertijd te rigoreus gekapt, oordeelt de heer Bontekoe. Er is o.m. een bontbladige eik weggehaald en dat was niet nodig geweest. Bontbladige eiken zijn in Friesland schaars  en misschien wel zeldzaam. De heer Bontekoe verteld, dat hij indertijd twee jonge exemplaren in Ooststellingerwerf heeft laten planten. Ze waren haast niet te krijgen en bovendien erg duur. Eén van die bontbladige eiken staat in de tuin van zijn huis, maar is om onbekende reden aan het afsterven.

*Beuken

Terug naar Bennema State waar aan de oostkant in de brede boomwal kapitale beuken staan. Er moeten er meer geweest zijn getuige de stronken die hier en daar nog te vinden zijn. Achter het gebouw treft men vervolgens een klein stukje bos aan, flink verwilderd en met slechts één pad waar het op zonnige dagen heel koel en bijna schemerig is. Er staat een kleur aan kastanjes, eiken, beuken en essen met daartussen hulst en de kruinen vormen samen een dicht bladerdek waar het zonlicht niet doorheen komt. Er staan drie hele zware eiken waarvan de dikste een omvang heeft van bijna vier meter. Ze zijn volkomen gaaf en zien eruit alsof ze nog een lang leven tegoed hebben. Drie beuken, dicht bijeen geplant, vormen een merkwaardig eilandje in deze zee van groen. In één daarvan heb ik als jongen mijn initialen gesneden, meldt de heer Bontekoe. Een jeugdzonde, die nadien veel navolging heeft gevonden, want er staan heel wat namen in de bast gegrift. De schors van de beuk leent zich daartoe, want die is heel glad en broos. De heer Bontekoe vermoedt, dat er vroeger een prieeltje heeft gestaan. En wat die grote eiken betreft herinnert hij zich dat ze in zijn jeugd iedere avond vol duiven zaten. Hij heeft er als jonge jagersman heel wat neergehaald.

*De oudsten

Wat betreft de ouderdom van de eiken op het erf van Bennema State durft de heer Bontekoe zoals gezegd de bewering aan, dat ze tot de oudste bomen in Friesland behoren. Het voormalige poortje van de state werd aanvankelijk als achttiende eeuws aangemerkt, maar later is uit onderzoek gebleken, dat het wellicht een eeuw ouder is. Bennema State zou dus omstreeks 1700 zijn gebouwd. Het ligt voor de hand dat toen ook de tuin is aangelegd en de eiken zouden dan om en nabij de 280 jaar kunnen zijn. Een eik kan die leeftijd best halen, maar in Friesland zijn daar niet zoveel voorbeelden van. Toch is het niet onmogelijk, dat de eiken zo oud zijn. Zulks wordt bevestigd door de oud-houtvester van Staatsbosbeheer in Friesland, ir. Vlieger uit Tjalleberd. Het is in elk geval niet onmogelijk, voegt hij er wat voorzichtiger aan toe.